سايت علمي تحقيقاتي مهندسی فرآوري آبزیان

تن ماهیان و ماکرل ها

خانواده ی تن ماهیان

این خانواده ی مشهور از ماهیان شامل گونه هایی که پایه ای را برای تعدادی از مهمترین کشورهای شیلاتی

جهان تشکیل داده است.همچنین بسیاری از این ماهیان از ارزش زیادی در نزد ماهیگیران تفریحی و صنعتی

 برخوردار می باشد.به عنوان یک خانواده آنها با داشتن شکل دوکی ساده ،برای دراز کردن بدن بوسیله ی

 ساقه ی دمی باریک که توسط دو یا سه کیل در هر طرف(ماکرل های از جنس تن و

راستریلیگر(Rstrelliger) دو تا کیل در پایه ی ساقه ی دمی دارند. گونه های باقی مانده یک کیل جانبی در

ساقه و پایه ی باله دارند)شناخته می شوند.باله ی دمی هلالی منشعب و سفت است:دو تا باله ی دمی وجود

دارد،هر فرو رفتگی به داخل یک شیار،و باله های پشتی و مخرجی بالا آمده اند؛5تا12بالچه در پشت دومین

باله ی دمی و مخرجی قرار دارند؛باله ی لگنی متشکل از شش تا شعاع نرم،زیر پایه ی باله های سینه ای

قرار داده می شود؛پولک ها در اندازه های کوچک تا متوسط و گرد هستند.بدن ممکن است بوسیله ی پولک ها

به طور کامل پوشیده شده یا برهنه باشد به جز در تعدادی گونه با یک کرسلت جلویی با پولک های ضخیم

روی بدن

اعضای آب شش در محل اتصال آب شش در جلوی سینه به صورت آزاد هستند.دهان نسبتاً بزرگ، دندان ها

در اندازه های مختلف، اما هیچکدام نیش مانند نیستند،سقف دهان و زبان ممکن است دندان داشته باشد .

ماکرل ها(Scomber&Rastrelliger) پلک چربی دارند که قسمت جلو و عقب چشم را می پوشاند.ناحیه ی

پشت بدن معمولاً ابی یا سبز است،و رنگ اطراف و شکم نقره ای.اغلب الگویی مشخص از نوارهای تیره یا

خال ها وجود دارد.تن ماهیان در اندازه با هم تفاوت دارند از ماکرل های کوچک تا تن ماهیان باله آبی عظیم

که طولشان به2/4متر می رسد.(وزن این ماهی را تمام وسایل اندازه گیری 679کیلوگرم ثبت کرده اند).تن

ماهیان جزو شناگران سریع هستند.چهار جنس از تن های دسته ای Thunninh(Thunnus،Kastuwonus،Euthynnusو auxis)بین ماهی های استخوانی در توانایی

نگهداشتن دمای بدن؛چند درجه بیشتر از دمای اطراف دریا منحصر به فرد هستند.تمام تن ماهیان شکارچی

هستند و ماکرل ها زئوپلانکتون ها را از دریا بوسیله ی خارهای آب ششی یشان فیلتر می کنند.تن ها،ماکرل

های اسپانیایی و بوتینوس ها عمدتاً از ماهی های کوچک،خصوصاً دسته ماهی هایی از قبیل کلوپئوییدها و

 اسکوئیدها تغذیه می کنند.

تن ماهیان به صورت دسته ماهی های شناور نزدیک سطح یا سطح واقع می شوند.بسیاری مهاجر هستند.

مطالعات انجام شده الگوهای مهاجرتی قابل توجهی را از تعدادی تن ها در اقیانوس های آزاد آشکار کرده

است.ماکرل های اسپانیایی(Scomberomous)تمایل دارند در طول ساحل حرکت کنند و ممکن است وارد

محیط های خلیجی شوند و یکی از آنها شنای غیر طبیعی در بالای رودخانه ی مکونگ دارد.جمعاً 15جنس

و14گونه در این خانواده شناخته شده اند

 ( Collette and Nauen,1983:Collette et al.,in Moser et al..1984.

آنها به دو زیر خانواده ی The monotypic gasterochismatinae and the scombrinae تقسیم

می شوند.دومی از چهار دسته تشکیل شده است.

The Thunas(Thunnini),the Bonitos and Dogtooth tuna(Sardini),Spanish mackerels

(Scomberomorini) and the Mackereles(Scombrini). 

WAHOO

شعاع های پشتی  XXIII_XXVIIشعاع سخت +12_16شعاع نرم + 8_9بالچه

شعاع های مخرجی 12_14شعاع نرم + 9بالچه

شعاع های شکمی 22_24

بدن بوسیله ی پولک های کوچک پوشیده شده است ،یک خط جانبی با خمیدگی تند به طرف پایین زیر

اولین باله ی پشتی ،خار آب ششی وجود ندارد،بدن بسیار کشیده ، عرض بدن در طول چنگالی

 6.5_7.7سانتی متر ،پوزه نوک تیز(به اندازه ی باقی مانده ی سر)،دهان بزرگ با یک سری رشته های

جدا از هم،Close net،مثلثی،دندان ها ریز و جدا از هم،دارای کیسه شنا،بخش های زیادی از قسمت های

عقبی آرواره زیر استخوان پیش چشمی پنهان شده اند.زواید بین لگنی میانی مثل دو تا فلاپس کوچک می

باشند.ناحیه ی پشت بدن سبز آبی،در دو طرف خاکستری با 24_30تیغه به رنگ های آبی پر رنگ تا

خاکستری تیره در بیش تر طول ماهی .تعداد کمی Yشکل که طولشان به 22سانتی متر و وزنشان به

84کیلوگرم می رسد.تمام ابزار آلات اندازه گیری ماهی در Bahamas وزنش را 70.5کیلو گرم ثبت کرده اند

.این گونه های سطح زی در تمام جهان در دریاهای گرم یافت می شوند که بعضی اوقات بوسیله ی غواصان

در آب های دور که شیبشان زیاد است دیده می شوند.

 BULLET TUNA

 شعاع های  پشتی X_XIشعاع سخت + 10_11شعاع نرم +8بالچه

شعاع های مخرجی13_15شعاع نرم +6_7بالچه

شعاع های شکمی 23_25

کرسلت پولکی توسط گروهی از پولک های شش تایی یا بیش تر در عرض خط جانبی به پایین منشاء دومین

باله ی پشتی امتداد می یابد.باقی مانده ی بدن برهنه،خارهای آب ششی 9_11+33_37،عرض بدن در طول

چنگالی 4.1_4.7،دندان ها کوچک و مخروطی اما هیچکدام روی استخوان های

VomerوPalatineنیستند،فاقد کیسه ی شنا،باله های سینه ای بسیار کوچک،عمودی نمی شوند و ناحیه ی

حاشیه ای بالای کرسلت فاقد فلس می باشد؛بزرگ،جدا،فلاپ تیز(زواید بین لگنی )میان باله های لگنی قرار

 دارند،ناحیه ی پشت بدن آبی،شکم نقره ای ،کوتاه و نا منظم،دارای نوارهای سیاه و خال هایی در منطقه بدون

 پولک ناحیه ی پشت بدن ،طول به 42سانتی متر می رسد،درجهان در دریاهای گرم یافت می شوند،اما به

 علت اشتباه گرفتن با گونه ی A.thazardدقیق سناسایی نشده است،تغذیه از ماهی های کوچک،سخت پوستان

 و سر پایان(Uchina1981)

FRIGATE TUNA      

  شعاع هاي  پشتي XI_XIIشعاع سخت+10_12شعاع نرم+8بالچه؛

شعاع هاي مخرجي 12_14شعاع نرم+ 7_8بالچه؛

شعاع هاي سينه اي 22_25

كرسلت پولكي توسط گروهي از پولك هاي دو تايي يا كم تر در عرض خط جانبي به پايين منشاء دومين باله ي پشتي امتداد مي يابد ؛باقي مانده ي بدن برهنه؛خارهاي آب ششي  9_10+28_32 ؛عرض بدن در طول چنگالي 4.0_4.6سانتي متر؛دندان ها كوچك و مخروطي ؛هيچ دندناني بر روي استخوان Vomer و يا Palatines وجود ندارد؛فاقد كيسه ي شنا؛باله ي شكمي كوتاه،حاشيه ي جلويي بالاي كرسلت كه فاقد پولك است به يك حالت عمودي مي رسد.زوايد بين لگني مثل گونه ي A.rochei مي باشد؛ناحيه ي پشت بدن آبي ،زير نقره اي ؛نوارها و خال هاي تيره،مورب و نا منظم در منطقه ي بدون پولك در ناحيه ي پشت بدن .طولش به 60سانتي متر مي رسد.در مناطق گرمسيري و درياهاي گرم-معتدل جهان يافت مي شود.به طور نمونه حالت دسته اي اين ماهيان در آب هاي اقيانوسي رخ مي دهد.رفتار غذايي شبيه به گونه ي A.rocheiدارند.

 KAWA KAWA                  

 شعاع هاي پشتي XI_XII شعاع سخت+10_12شعاع نرم +8بالچه ؛

شعاع هاي مخرجي 13_14شعاع نرم +7_8بالچه؛

شعاع هاي سينه اي 22_25

در جلوي بدن كرسلتي با پولك هاي ضخيم وجود داردو باقي مانده ي بدن فاقد پولك؛خارهاي آب ششي 6_9+23_26؛عرض بدن در طول چنگالي 3.4_4.3سانتي متر ؛دندان ها كوچك و مخروطي ؛24_27در هر طرف از بالاي آرواره و 27_43در هر طرف از پايين آرواره،يك قطعه از دندان هاي كوچك بر روي استخوان Vomerقرار دارد و قطعه هاي دراز بر روي استخوانPalatins؛فاقد كيسه ي شنا\ فضاي بين باله هاي پشتي باريك؛زوايد بين لگني از دو فلاپس مياني كوچك تشكيل شده ؛ناحيه ي پشت بدن آبي،قسمت پايين سفيد نقره اي ،با نوارهاي تيره و مورب و پر موج در ناحيه ي برهنه ي بالاي خط جانبي ؛تعداد كمي خال هاي سياه بين باله هاي شكمي و لگني وجود دارد.وزن به 100سانتي متر و وزن به 13.5كيلو گرم مي رسد.

(تمام وسايل ماهيگيري 13.5كيلو گرم ثبت كرده اند.در منطقه ي اقيانوي آرام و هند؛و با تعدادي گزارشات اندك در منطقه ي گرمسيري شرق اقيانوس آرام يافت مي شود دقیقاً با گونه  E.allettertus(Rafinesque) مرتبط می شود.و در اقیانوس اطلس یافت می شود.

به طور كلي در دسته هاي كوچك حركت مي كند،گاهي اوقات با ديگر خانواده ي تن ماهيان ؛و اغلب در آب هاي ساحلي ديده مي شود. 

DOGTOOTH TUNA

 شعاع هاي پشتي XIII_XVشعاع سخت +12_14شعاع نرم +6_7 بالچه

شعاع هاي مخرجي 12_13شعاع نرم +6 بالچه

شعاع هاي سينه اي 25_28

بدن با يك كرسلت جلويي از پولك ها پوشيده شده؛باقي مانده ي بدن بدون پوك به جز پايه ي باله ي پشتي ؛خط جانبي و كيل مياني ساقه ي دمي باريك،خط جانبی زیر باله ی پشتی بدن آویزان شده است ؛خارهاي آب ششي 2_3+10_12؛عرض بدن در طول چنگالي 3.9_5.0 سانتي متر؛دهان بزرگ و مناسب،آرواره ي زيرين به قسمت مياني پايين چشم مي رسد.دندان ها در آرواره ها بزرگ و مخروطي :دو قطعه دندان باريك بر روي زبان و دندان هاي باريك و دراز بر روي Palatines،كيسه ي شنا بزرگ،باله هاي پشتي نزديك به هم،باله هاي سينه اي كوتاه؛زوايد بين لگني جدا و بلند؛ناحيه ي پشت بدن آبي پر رنگ،قسمت زير بدن نقره اي :بخش پشت اولين باله ي پشتي سياه،بدون نشانه هاي سياه ديگر،تمام وسايل اندازه گيري وزنش را 131كيلوگرم ثبت كرده اند.طول چنگالي 206سانتي متر،طول كل حدود 220سانتي متر؛در جزيره ي كوانتال و كره يافت مي شود اما به طور عمده در جزاير اقيانوسي،آب هاي روشن،مناطق مرجاني مثل درياي سرخ يا

            Great barrier reef يافت مي شوند.در جزاير مرجاني به شكل انفرادي يا در گروه هاي كوچك به گشت زني مي پردازند،عمدتاً به صورت گله هاي منظم در نزديكي مرجان ها (مثل ارتش) به شكار مي پردازند.خانواده Naso spp.and Warasses(Cirrhilabrus) )،Surgeon fishes،، Gaesionidea،

And Mackerel scads(Decaptrrus spp.)(Randel.1980). مثل گونه ي G.nuda(Gunther) از پلانكتون ها تغذيه مي كنند.

 SKIPJACK TUNA

 شعا هاي پشتي XIV_XVI شعاع سخت +12_14 شعاع نرم +7 بالچه

شعاع هاي مخرجي 13_15 شعاع نرم +7-8 بالچه

شعاع هاي شكمي26_28

يك كرسلت قدامي از پولك هاي ضخيم بدن را پوشانده:باقي مانده ي بدن به جز خط جانبي فاقد پولك مي باشند؛خارهاي آب ششي 16-21+34-41 مي باشد؛عرض بدن در طول چنگالي 3.7-4.1 سانتي متر مي باشد.دندان ها كوچك و مخروطي در يك سري رشته ،اما هيچكدام روي استخوان Vomer يا Palatines نمي باشد،فاقد كييسه ي شنا؛باله هاي پشتي دراز و باريك و جدا از هم ،زوايد بين لگني منشعب شده،ناحيه ي پشت بدن آبي (كرسلت ممكن است تارك تر باشد)،اطراف بدن و قسمت شكم نقره اي كم رنگ مي باشد.با 4تا6 خط برجسته تاريك در قسمت نيمه ي پايين بدن.(در طي زندگي خط ها ممكن است بوسيله ي نوارهاي تاريك در قسمت مياني بدن قطع شوند).طولش به 115 سانتي متر و وزنش به 34 كيلو گرم مي رسد.(تمام وسايل اندازه گيري در Mauritius وزنش را 18.9 كيلو گرم ثبت كرده اند).در جهان در مناطق گرمسيري و درياهاي نيمه گرمسيري يافت مي شوند معمولاً در دسته هاي بزرگ در نزديك سطح آب هاي ساحلي دور واقع مي شوند(عمق 260 متر ثبت شده است)،اما به طور كلي بالاي منطقه ي شيب حرارتي يافت مي شوند.تغذيه ي بسيار متنوعي از ماهي ها و بي مهرگان سطح زي دارد.طول چنگالي اندازه گيري شده 45 سانتي متر مي باشد.اطلاعات زيستي به وسيله ي Jones و Silas در سال 1963 و Nuldron (1963) خلاصه شده اند.

  INDIAN MACKEREL

  شعاع های پشتی IX-XI شعاع سخت   11-13شعاع نرم +5 بالچه؛

شعاع های مخرجی 11-12 شعاع  نرم (خارهای شعاعی اولیه شمارش نمی شوند)+5 بالچه

شعاع های شکمی 19-22؛

بدن کاملاً توسط پولک ها پوشیده شده است .آنها در قسمت قدامی مجاور سر و اطراف باله های شکمی بزرگ تر قرار دارند اما همانند یک کرسلت توسعه نیافته اند؛خارهای آب ششی بسیار دراز (وقتی که دهان باز است مشاهده می شوند) ،30-46 بر روی اندام زیرین اولین کمان آب ششی:دراز ترین خارهای آب ششی با تعداد بی شماری خارهای ریز:عرض بدن در طول چنگالی 3.4-4.8 سانتی متر:بدنی با فشردگی ملایم ،دهان بزرگ، Maxilla تا قسمت عقبی لبه ی چشم توسعه داده شده است،دندان ها در آرواره ها مخروطی و بسیار  کوتاه اما هیچکدام روی استخوان Vomer یا Palatines نمی باشد.زواید بین لگنی کوتاه و مجزا،دارای 

کیسه ی شنا؛قسمت پشت بدن سبز آبی نقره ای ،با دو ردیف از خال های سیاه بالای خط جانبی،در دو طرف و در قسمت زیرین نقره ای ،گاهی اوقات با انعکاس های طلایی؛اغلب دو یا سه خط زرد در اطراف بدن قابل مشاهده می باشد.طولش 38 سانتی متر گزارش شده،اما بالای 30 سانتی متر کم تر یافت می شوند،بیش ترین رنج عرض در سه جنس از گونه ها  وجود دارد.شناخته شده از دریای سرخ (کانال سوئز تا دریای مدیترانه) جنوب Natal و شرق Samoa.گونه های نزدیک ساحل در دسته های با اندازه های متغیر واقع می شوند.

تغذیه بواسطه ی شنا و باز کردن عرض دهان در میان خیل پلانکتون ها ؛نویسنده روزگاری در بین گونه های از تخم خارج شده Wrasse(Thalassoma amblycephalum) سه گونه ی منحصر به فرد را مشاهده کرده است.(همچنین توسط Colin در سال 1976 گزارش شده است) ،جزو مهمترین ماهی های تجاری در آب های آسیا می باشد،خلاصه ی اطلاعات زیستی گونه ها توسط Jones و Rosa در سال 1967 گرد آوری شده است.

 STRIPED BONITO

 شعاع های پشتی XVIII-XIV شعاع سخت + 14-17 سعاع نرم +7-9 بالچه،

شعاع های مخرجی 14-16 شعاع نرم +6-7 بالچه،

شعاع های شکمی 24-26

کرسلت پولکی قدامی یک رشد خوب داشته است،خط جانبی به سمت پایین آویزان شده است،خارهای آب ششی 2-3+7-10 ،عرض بدن در طوا چنگالی 4.2-4.9سانتی متر،دهان بزرگ ،Maxilla به قسمت عقب لبه ی چشم می رسد،دندان های بزرگ و مناسب و مخروطی،12-20 در اطراف آرواره بالایی،10-18 در اطراف آرواره پایینی ،فاقد کیسه ی شنا،باله های شتی کوچک و جدا از هم ،باله های سینه ای کوتاه،زواید بین لگنی از دو تا Flaps مجزا تشکیل شده است،رنگ بدن آبی مایل به خاکستری ،خط های باریک سیاه در یک سوم قسمت بدن ،گاهی اوقات تیغه های آبی مایل به خاکستری متغیر در قسمت میانی بدن وجود دارد.در بیشتر نمونه های اندازه گیری شده طول 107 سانتی متر ثبت شده است .تمام ابزار ماهیگیری در         Seychlles

وزنش را 10.65کیلوگرم ثبت کرده اند.در منطقه ی بین اقیانوس آرام و هند و در مناطق گرمسیری شرق اقیانوس آرام یافت می شود.ام به طور متناوب در تمام پخش شده است.گونه سرح داده شده در ساحل Mahallah و جنوب شرقی عمان صید می شود.

 CHUB MACKEREL

 شعاع های پشتی  IX-Xشعاع سخت +11-12 شعاع نرم +5 بالچه

شعاع هلی سینه ای 19-21 شعاع نرم

بدن عمدتاً پولکی ،پولک ها قسمت اعظم بدن را پوشانده اند،در خط جانبی رفته رفته پولک ها از هم جدا وکم می شوند.خارهای آب ششی 12-15+27-34  بدن بلند و باریک با فشردگی اندک،عرض بدن در طول چنگالی 4.8-6.8 سانتی متر،دندان ها در آرواره ها بسیار کوچک و مخروطی،وبه صورت ردیف های تکی بر روی Vomer و به صورت ردیف های دو تایی بر روی Palatines ،و یک ردیف در قسمت عقبی ،دارای کیسه ی شنا،باله های پشتی جدا از هم،زواید بین لگنی کوتاه و مجزا،قسمت پشت بدن سبز با پرچین هایی از نوارهای سیاه ،قسوت میانی بدن دارای لکه های سیاه می باشد.طول 54 سانتی متر و وزن 51.5 کیلو گرم گزارش شده است.تعداد زیادی از آنها در مناطق نیمه گرمسیری و اقیانوس های معتدل جهان یافت می شوند.در اقیانوس هند( به جز آفریقای جنوبی ودر دریاهای اطراف شبه جزیره عرب )یافت نمی شود.گونه های شناور ممکن است از سطح تا عمق 250-300 متر به شکل دسته هایی با اندازه های متغیر دیده شوند.تغذیه از ماهی های کوچک و موجودات بزرگ تر از پلانکتون ها.

منبع:کتاب Coastal of oman sea

ترجمه:عبدالوهاب بخشان

رشته:فرآوری محصولات شیلاتی

درس:ماهی شناسی عمومی

استاد:مهندس بیتا

ترجمه ی صفحات374-371