معرفی لای ماهی (حنیسه رئیسی)
لاي ماهي
Tinca tinca
سيستماتيك - مهندس بيتا
حنيسه رئيسي
*رده بندی علمی
King dom : Animalia
Phylum : Chordata
Subphylum :Vertebrate
Super class:Gnathostomata
class :Actinoptrygii
Order:Cypriniform
Family:Cyprinidae
Species:Tinca tinca
Persion name:lay-mahi
Order:Cypriniform راسته كپور ماهي شكلان
اين راسته شامل خانواده كپورماهيان و وابستگان سيپرينيده اختصاصي كه شامل كاتوستوميده و چهار خانواده از لوچ ماهيان است اين ماهيان ماهيان غالب آب شيرين( خصوصا جويباري ها)امريكاي شمالي و اور اسيا تا حد كمتر افريقا را تشكيل مي دهند .نزديك به 2700 گونه اي كه دراين راسته قرار دارند از نظر ظاهر خارجي متنوع و گوناگون هستند اما اكثر انها داراي دهان قابل بيرون زدن مي باشند وداراي دندان هاي حلقي ويژگي يافته مي باشند .سر آنها فاقد فلس به استثنا ي چند گونه از لوچ ماهيان همگي فاقد فلس مي باشند .
Family:Cyprinidae خانواده كپور ماهيان
خانواده ماهي قنات يا كپور بزرگترين خانواده در بين ماهيان با 210جنس و2010 گونه است .اعضاي اين خانواده را مي توان بر اساس داشتن دندان حلقي (يك تا سه رديف واما هرگز تعداد آنها در هر رديف از هشت عدد تجاوز نمي كند )و لب هاي نازك (معمولا در مرز آرواره فوقاني تنه استخوان پيش فكي ديده مي شود ) تشخيص داد . اگرچه بيشتر آن ها تنها داراي شعاع هاي نرم درباله هاي خود هستند اما شعاع هايي كه تغيير شكل يافته وبه خار تبديل شده اند دربعضي از اشكال وجود دارند كه جالب توجه ترين انها كپور كپور معمولي (سيپرينو كارپيو)و ماهي طلاي (كاراسيوس اوراتوس )هستند.تعداد كروموزوم هاي كپور ماهيان 50 عدد(گاهي اوقات 48 عدد) است .كپور ماهيان با در نظر گرفتن تعداد گونه ها همگي داراي طرح و شكلي هستند كه تفاوت انها عمدتا مربوط به طرح و زمينه كلاسيك اين ماهيان است . بدن دوكي شكل تا نسبتا بلندوچشم ها بزرگ و فلس ها واضح و باله هاي لگني در موقعيت شكمي و دهان كوچك و انتهايي يا نيمه تحتاني است .با اين وجود كپور ماهيان تنوع ريخت شناسي و فيزيو لوژيك و رفتاري و قابل ملاحظه اي نشان مي دهند . بيشتر انها شكارچي هايي هستند كه در روز از بي مهرگان تغذيه مي كنند اما بعضي از آنها نيز گوشتخوار هستندو ديگران از جلبك ها و گياهان عالي تر و شيره آلي تغذيه مي كنند.كوچكترين ماهي آب شيرين كه تا حالا شناخته شده جزءكپور ماهيان است كه دانيو نلاترانس لوسيدا نام دارد و در اندازه 10 تا11 ميلي متربالغ مي شود و همچنين تعدادي از گونه هاي بزرگ كه طول آنها به به 2تا3 متر مي رسند نيز در اين خانواده جاي دارند اما بيشتر گونه هاي كوچكتر از 5 سانتي متر هستند . بيشتر گونه ها اشكال متفاوتي از مراقبت والدين از و نوزادان را از خود به نمايان مي گذارند اما تعداد زيادي نيز فقط به طور ساده تخم هاي خود را در محيط پراكنده مي كنند .
در آمريكاي شمالي حدود 286 گونه از كپور ماهيان وجود دارد كه بيش از 40 درصد آنها ماهيان براق (شاينر )كوچك ونقره اي جنس نوتروپيس و سيپرينلا هستند. ماهيان براق غالبا فراوانترين يا حداقل آشكار ترين ماهيان هستند .انها در جويبار ها يا درياچه هاي كوچك شرق امريكاي شمالي به سر مي برند و در آنجا دستجات بزرگي را در آب هاي كم عمق تشكيل مي دهند . مشاهده 5 تا 10 گونه از كپور ماهيان كوچك با يكديگر در اين زيستگاه ها امري غير متداول نيست و مطالعه ي اينكه گروههايي از اين گونه هاي مشابه مي توانند با يكديگر زندگي كنند ما در پي بردن به اكولوژي جويبار ها ياري مي كند .يكي از جالب ترين و فراوانترين ماهيان قنات جويباري هاي شرقي ماهي سنگ غلتان مركزي(كامپوستوما آنومالوم)نام دارد .اين ماهي گياهخوار است ويك صفحه سخت در آرواره پاييني خود براي خراش دادن جلبك ها از روي صخره ها دارد و همچنين طول روده آن زياد (هشت برار طول بدن )است تا بتواند آن ها را هضم كند . دستجاتي از اين ماهيان در مكان هايي كه صخره هاي انها از جلبك پاك شده اند به وفور ديده مي شوند بنابراين جلبك ها تنها در جاهايي مي توانند به خوبي رشد كنند كه ماهيان شكارچي جمعيت ماهي غلتان را در حد پاييني نگه داشته است .ماهيان سنگ غلتان به خاطر داشتن تاول هاي بزرگي زياد بر روي سر ماهيان نر مولد نيز مشهور است اين ماهيان بزرگ بوده ورنگ هاي متنوعي دارند آنها لانه هاي خود را در ته صخره ها ايجاد مي كنند و از اين لانه ها به كمك تاول هاي توليد مثلي خود در مقابل تهاجم ساير ماهيان نر دفاع ميكنند در خلال تخم ريزي ديدن ماهيان نري كه چشمان خود را در اثر برخورد با ساير نر ها از دست داده اند يا تلف شده اند امري متداول است .تاول هاي توليد مثلي نيز مانند زوائد شاخي پس از اتمام فصل تخم ريزي در ماهيان نر مي ريزند .
رنگ هاي در خشان مربوط به توليد مثل تاول هاي توليد مثلي و انواعي از روش ها هاي لانه سازي ويژگي بسياري از كپور ماهيان آمريكاي شمالي مي باشد . بنابراين آنها در هر سال مي توانند به مدت چند هفته از نظر زيبايي به رقابت با وابستگان خود در مناطق حاره بپردازند. در تعدادي از اين ماهيان عادت عجيبي ايجاد شده است و ان استفاده از لانه ماهيان ديگر (عمدتا كپور ماهيان بزرگتر يا ماهيان باس سنترارچيد)براي تخم ريزي است. لانه كپور ماهيان بزرگ يا فال فيش ها (سموتيلوس كورپوراليس)وماهيان چاپ سر شاخي (نوكوميس بيگوتاتوس )ممكن است براي تخم ريزي همزمان سه گونه از كپور ماهيان كوچك استفاده شود و دورگه گيري هاي متعددي در بين اين گونه به وجود آيد.
در شرق امريكاي شمالي بخش عمده اي از كپور ماهيان داراي حد اكثر طول كمتر از 10 سانتي متر هستند اما بعضي دراز گونه ها به طول 25 تا 30 سانتي متر مي رسند .با اين وجود در حوضه هاي اصلي غرب آمريكاي شمالي بخش اعظم گونه ها بزرگ هستندو در مرحله بلوغ تا 25 سانتي متر مي رسند .بزرگترين اين گونه ها چهار گونه ا زماهيان اردك قنات ماهي وار (پتيكوچيلوس )هستند .اردك قنات كلرادو(پتيكوچيلوس لوسيوس )هم اكنون يك گونه در معرض خطر انقراض است و گزارش كرده اند به طول تقريبا دو متر و وزن 45 كيلوگرم مي رسد. شايد علت اينكه كپور ماهياني كه شبيه اردك ماهي هستند در رودخانه هاي غربي تكامل يافته اند اين نكته باشد كه اردك حقيقي (ازوسيده )و ماهيان باس سنترارچيد كه ماهيان ماهي خوار اصلي مي سي سي پي و حوضه هاي آن هستند در آنجا وجود ندارند .غالبا در زيستگاههاي در حال تغييري كه ماهيان باس و اردك ماهي معرفي مي شوند اردك قنات به تدريج ناپديد مي شوند.
معمولا آسياي جنوب شرقي به عنوان مركز تكامل كپور ماهيان در نظر گرفته شده است زيرا كپور ماهيان به طور خارق العاده در آسياي جنوب شرقي و شبه قاره هند داراي تنوع و گوناگوني هستند .بيشتركپور ماهيان آفريقا به همان جنس هايي تعلق دارند كه به آسيا تعلق دارند و مشخصا از آنها انشقاق يافته اند .بخش اعظم اين گونه ها اشكال كوچك درخشان و رنگارنگ و بسار فعالي هستند كه اكواريوم داران به آنها علاقه دارند و معمولا به عنوان سس ماهيان و راسبو راها شناخته مي شوند .بعضي از كپور ماهيان اوراسيا نيز كاملا بزرگ مي شوند و از نظر صيد ورزشي وتجاري حائز اهميت هستند .دربسياري از نواحي كپور ماهيان بزرگ از جمله كپور معمولي توسط ماهيگيران صيد مي شود (غالبا در ماهي گيري به صورت صيد و رها سازي ).تعدادي از كپور ماهيان آسیايي مانند كپور معمولي و كپور علف خوار (كتنو فارينگودون ايدلا)و كپور نقره اي (هيپو فتالم ايكتيس موليكتريس)به خاطر رشد سريع در استخر ها براي رسيدن به اندازه بازاري و تغذيه از شيره آلي گياهان و بي مهرگان كوچك جزءمهمترين آبزيان براي پرورش در جهان هستند.
Family name :cyprinidae
English name :Tench,Green tench
Persian name :laay mahi
گونه :لاي ماهي
نام محلي :نازي يا چشم قرمز يا تيل خس (مازندران )صابوني يا هشتر خان كپور(گيلان)
نکات کليدی گونه:
بیشینه اندازه :0/70 سانتیمتر (ماده )وبیشینه وزن تخمین زده شده 500/7 گرم
محیط زیست :کف زی و رود رو و در آب شیرین ودر آبهای لب شور و محدوده های عمیق حدود 1-؟متری
آب و هوا:در دمای 4 تا 24 درجه سانتی گراد
اهمیت :تجاری و اقتصادی و آبزی پروری و ماهیان تفریحی (از نظر صید ورزشی ) و آکواریوم
آسیب پذیری :آسیب پذیری بالا (54/63 )
پراکنش:اوراسیا و سرتاسراروپا و شامل جزیره انگلس
مهره های پشت :4 و شعاع های نرم پشتی :8-9 و مهره ای مقعدی : 4 و شعاع های نرم مقعدی :6-8
مهره ها :39-41 و دارای بدنی قطور و از پهلو فشرده شده و دارای ساقی دمی که به طور مشخصا پهن و کوتا ه .دارای پوستی کلفت و لزج که دارای فلس های ریز و سر تاسر بدن و دارای پوست سبز زیتونی روشن می باشد و در بعضی از جاها تیره و یا تقریبا سیاه و بروی سطح شکمی رنگ طلایی را منعکس می کند .سر ان مثلثی و چشمان قرمز مایل به نارنجی و پوزه نسبتا بلند و فاصله بین دو چشم زیاد و دارای دهان انتهایی و کوچک با لبهای نازک .دارای یک جفت سبیلک بسیار توسعه یافته هر کدام در هر گوشه از لب و باله مخرجی با 19 شعاع .
معرفي گونه
لاي ماهي پراكنش در حوضه ي درياي خزر وبدن لاي ماهي برآمده با ساقه دمي قوي و بلند داراي يك جفت سبيلك كوتاه در گوشه دهان است.داراي دندان حلقي يك رديفي با فرمول 5-4 مي باشد بيشينه درازا و وزن به ترتيب 63 سانتي متر و1600گرم(ميانگين 20 ساتي متر و 110 گرم ).بدن اين ماهي ضخيم و تا حدي گرد و از دو پهلو فشرده شده است وداراي خط جانبي كامل مي باشد فلس ها ريز و تعداد آنها در روي خط جانبي 100-95 عدد است وفلس ها معمولا در زير پوست ضخيم و لزج قرار دارند وچشم ها و دهان ماهي كوچك و داراي دهان بالايي مي باشد دور همه ي باله ها گرد است.ميان باله دمي فرو رفتگي كمي وجود دارد ساقه ي دمي كوتاه وكلفت مي باشد وبدن از ماده لزج پوشيده شده است وچشم ها قرمز رنگ مي باشد رنگ بدن در طرفين زيتوني با جلوه اي طلايي و باله ها به رنگ تيره مي باشد .ماهي نر از سن دو سالگي كه طولي برابر 12 سانتي متر دارد به علت طويل بودن باله شكمي وتعداد زياد شعاعها از ماهي ماده تشخيص داده مي شود.
حد متوسط طول لاي ماهي 30-20 سانتي متر و به ندرت طولي بيشتر از 50 سانتي متر پيدا مي كند ومعمولا 2 كيلوگرم وزن دارد .در اروپاي شرقي حداكثر طول و وزن لاي ماهي به 60 سانتي متر و 5/7 كيلوگرم بالغ مي گردد .وخواب زمستاني دارد
پراكنش جغرافيايي يا زيستگاه:
منطقه گسترش طبيعي :اروپا وسيبري غربي
در آب شيرين يا جريان ابي كند با پوشش گياهان ابزي زندگي مي كنند .كمبود اكسيژن و آلودگي آب را تا حد زيادي تحمل مي كنند (آبهاي گرم را ترجيع مي دهد)در جنوب درياي خزر در مصب رودخانه ها و تالاب انزلي و آبند ها و ابگير هاي طبيعي استان گيلان و مازندران يافت مي شوند .در رودخانه و تالاب هاي شرقي درياي خزر (منطقه گرگانو گنبد )اين گونه وجود دارند .ويابه طور خلاصه:
لاي ماهي درياي خزر در عمق درياچه ها و رودخانه هايي كه داراي جريان كم و پوشيده از گياهان آبزي مي باشد زندگي مي كنند .پراكندگي وانتشار لاي ماهي در آبها حتي شامل آبهاي لب شور و از طرفي تا رودخانه هاي به ارتفاع 1600 متر ديده مي شود .
تغذيه:
لاي ماهي در روز خود را مخفي مي كند و در شب براي تغذيه فعال و پر تحرك مي شود
لاي ماهي همه چيز خوار است و از كفزيان و نوزادان حشرات و نوزاد نرمتنان و گياهان آبزي تغذيه مي كند اين ماهي پس از جستجو و يافتن آبزيان كفزي شامل لارو حشرات و نرمتناني كه در درون لجن خود رامخفي كردهاند از انها تغذيه مي كنند .
لارو ها در دوران آرامش با طول تقريبي 5-4 ميلي متر داراي غده چسبناكي در سر مي باشند كه توسط اين غده تا زماني كه ذخيره غذايي در كيسه زرده دارند خود را به گياهان آبزي مي چسبانند .بديهي است كه بدين طريق لارو ها از فرو رفتن در لجن درامان خواهند بود.زماني كه ابشش ها فعاليت خود را آغاز كردند اندام هايي كه به وسيله ي انها به گياه چسبيده بودند از بين رفته بچه ماهيان از پلانكتون ها و سپس از آبزيان تغذيه مي كنند .
توليد مثل وتخم ريزي :
لاي ماهي در آبهاي راكد تخم ريزي كرده وتخم هاي خيلي ريز وچسبنده خود را روي گياهان غوطه ور در آب پراكنده مي نمايد.
زمان تخم ريزي بر حسب دماي اب بين ماههاي ارديبهشت تا تير است .درجه حرارت مناسب آب براي تخم ريزي 20-19 درجه سانتي گراد مي باشد .ماهيان بالغ قبل از تخم ريزي به صورت دسته جمعي در كنار ساحل شنا مي كنند .طول مدت تخم ريزي 2-5/1 ماه بوده و تخم ها در هرهفته ريخته مي شوند.
هنگامي كه ماهي ماده تقريبا 500 گرم وزن دارد تعداد تخم ها حدود 300 هزار عدد است و حداكثر تخم ها 900 هزار عدد و قطر آنها 8/5-1 ميليمتر مي باشد .در كل تخم ها حدود 300 تا 400 هزار مي باشند
رشد:
رشد لاي ماهي به طور كلي كم بوده و داراي رشد متوسط ي به شرح زير مي باشد :
در 2 سالگي طول آنها 8-4سانتيمتر ووزن آنها 10-5 گرم است
در 2 سالگي طول انها 15-8سانتي متر و وزن آنها 100-40 گرم است
در 3 سالگي طول انها 30-20 سانتيمتر و وزن آنها 300-200گرم است
لاي ماهي در بين سنين 4-3 سالگي به حد بلوغ مي رسد باله شكمي ماهيان نر در سال دوم رشد نموده و بزرگ مي شود.
با اينكه رشد لاي ماهي نسبت به ماهي كپور كمتر است به علت مقاومت زياد اين ماهي در مقابل عوامل خارجي و بعلاوه خشمزه بودن گوشت آن پرورش اين ماهي امروزه در همه جا و حتي در حوضچه هاي پرورشي ماهي كپور معمول گشته است .امروزه با توجه به بررسي هاي مختلف در زمينه پرورش اين ماهي نژاد هاي مختلفي از ان بوجود آورده اند .لاي ماهي در حوضچه هاي پرورشي در مدت 2 سال به وزن 250-150 گرم مي رسد .
خصوصيات كليدي
Alll6-8 , Dlll-lv8
L.L87 115در ماده ها و, L.L90 110در نرها
تعداد خارهاي آبششي 13-12 عدد داراي دندان حلقي يك رديفي با فرمول 5-4 يا 4-5 يا 5-5 يا 4-4 و داراي يك جفت سبيلك در گوشه لبها و بريدگي باله دمي كم و اندازه فلسها ريز و چشم ها قرمز و دهان كوچك و در آبگير هاي جنوب درياي خزر رنگ پشت بدن سبز زيتوني و در قسمت شكم متمايل به زرد است و در رودخانه ها رنگ روشن تر است .
لقاح و چرخه زندگی
لقاح :خارجی
ویژگی تخم ها :
مکان گسترش :بروی پوشش های گیاهی و سنگ ها ثابت می مانند .
رنگ:زرد-نارنجی –کهربایی
ویژگی های دیگر:تخم ها معمولا بروی پوشش های گیایی متراکم متصل پیدا می شوند .در دریاچه
"Kavabogazi dam کمترین و بیشترین اندازه ضخامت تخم به ترتیب 0.013+_0.532 میلیمتر و 0.014_+078/1 میلی متر .
در دریاچه patryki ضخامت تخم بین 55/0میلیمتر و 84/0میلیمتر فرق می کند .
چرخه زندگی و رفتار جفتگيری :
جنس نر حدود 2تا 3 سال و جنس ماده حدود 3تا 7 سال تولید مثل می کنند .تخم ریزی بستگی به عرض جغرافیایی و بین ماه های مه و سپتامبر و در دمای 19 تا 20 درجه سانتی گراد و تخم های سبز و چسبناک زیادی بر روی درختان و پو شش های گیایی و یا کف هر 15 روز در دو ماه می گذارند .
دوره کمون طی 3 روز و در دمای 20 درجه سانتی گراد انجام می گیرد .
لارو ها برای چندین روز متصل به درخت می مانند تا زرده تخم تماما مصرف شود و اندازه تخم 0.8 تا 1.0 میلیمتر است و اندازه لارو در هنگام هچ شدن حدود 4تا 5 میلیمتر است .
ارزش اقتصادي :
لاي ماهي از نظر اقتصادي داراي اهميت است . باتوجه اينكه لاي ماهي به اهستگي به طرف طعمه اي كه در سر قلاب قرار دارد يكي از ماهيان جالب براي علاقه مندان صيد ورزشي مي باشد .
و در درياچه ها صيد لاي ماهي به وسيله تور انجام مي گيرد .لاي ماهي به خاطر رنگ زرد طلايي در استخر هاي پارك به عنوان يك ماهي زينتي و زيبا نگهداري مي شود.
* پرورش و تكثير لاي ماهي
تكثير
به خاطر استفاده از لاي ماهي به عنوان يك ماهي لاشخور در پرورش توام ماهي ها تكثير مصنوعي اين ماهي رايج گرديده است لاي ماهي هنگامي كه به بالاتر از 300 گرم مي رسد بالغ مي شود .براي جلوگيري از تخم ريزي ناگهاني اين ماهي ماهي هاي نر وماده را در فصل تخم ريزي جدا از يكديگر نگه مي دارند .تشخيص ماهي نر و ماده به علت وجود در اختلاف مشخص بين باله هاي شكمي بسيار ساده مي باشد .باله شكمي در ماهي نر قويي و خميده مي باشد .
القا امادگي تخمك ها تخم ريزي در لاي ماهي وقتي كه درجه حرارت اب به 23 تا 24 درجه سانتي گراد مي رسد موفقيت اميز خواهد بود .
به ماهي ماده هاي كه حدود 300 گرم وزن دارند 9تا 10 ميلي گرم هيپوفيز طي يك مرحله و داخل حفره شكمي تزريق مي گردد . به ماهي هاي نر 300 گرمي نيز 6 ميلي گرم هيپوفيز تزريق دمي گردد .سپس هر دو جنس رابا هم در استخر ويژه اي قرار مي دهند تا در انجا براي تخم ريزي اماده شوند .تلاطم و شلپ شلپ كردن اب استخر نشانه شروع تخم ريزي مي باشد .حدود 5 تا 10 دقيقه پس از شروع تخم ريزي ماهي ها ي نر و ماده را از استخر خارج خارج نموده و تخم كشي مي نمايند از يك ماده به وزن سيصد گرم حدود 30 تا 5 گرم تخم واز يك نر 3تا5 قطره اسپرم غليظ بدست مي ايد تخم هاي لاي ماهي چسبنده است همانند ماهي كپور از محلول نمك براي لقاح تخم و محلول كار باميد براي برطرف كردن چسبندگي تخم ها استفاده مي شود .تخم ها يك ساعت ونيم پس از لقاح با محلول 05/0 درصد تانن(5گرم تانندر 20 ليتر آب )شستشو مي گردند .انكوباسيون تخم ها با توجه بهريزي و سنگين بودنشان در انكوباتور هاي شيشه اي (انكوباتور زوگ) ويا در انكوباتور هاي پلاستيكي قيفي شكل با شيب تند انجام مي گيرد.در دماي 22 تا23 درجه سانتي گراد نوزاد ها روز سوم از تخم بيرون مي ايند .نوزاد هاي خيلي ريز در دستگاههاي ويژه قيفي شكل با نوار پارچه اي ويژه الك كردن آرد و با سوراخ هاي 150 تا 200 ميكرون نگهدار ي مي شوند. نوزادها در پنجمين تا ششمين روز هوا بلعيده و قادر به شناي افقي مي گردند . روش پرورش نوزاد لاي ماهي مانند نوزاد كپور معمولي مي باشد.
پرورش لاي ماهي
لاي ماهي ازجمله ماهياني مي باشد كه به پرورش نيمه متراكم در استخر جواب مثبت نمي دهد زماني كه لاي ماهي به مدت طولاني به همراه كپور پرورش داده شود در برابرقابت شديد براي بدست آوردن غذا با كپور درمقابل آن قادر به بدست آوردن غذا نمي شود و تلف مي گردد به همين خاطر توليد لاي ماهي در اروپا كاهش يافته هرچند اين ماهي از بازار ويژه اي برخوردار است (به طور مثال در بازار تجارت ماهيان تزئيني يا ورزشي ).مناسب ترين شرايط زيستي لاي ماهي بيشتر در استخر هاي قديمي يافت مي شود جائيكه شرايط براي كپور ماهي مساعد نمي باشد (مكان هايي پوشيده از بستر هاي لجني بخصوص بستر هايي كه از آنها گاز متصاعد مي گردد ).در چنين شرايطي لاي ماهي توليد ثانويه خوبي را با كپور ماهي در پرورش غير متراكم فراهم مي گردد.
Ø پرورش سنتي
عمليات پرورش سنتي در شروع فصل پرورش توده ماهياني كه در بطور توام زمستانگذراني نمودند به استخر هاي پرواربندي يا توليد ماهي در حد بازاري منتقل مي كنند در جائيكه ماهي مولد بر روي پوشش گياهي تخم ريزي خواهد نمود .در نتيجه مقدار قابل توجهي از تخم لارو لاي ماهي را ماهي كپور و گونه هاي ديگر مي خورند اما تعداد ي از انها به اندازه انگشت قد مي رسند .
Ø پرورش نيمه متراكم
براي افزايش بازدهي در لاي ماهي جوان روش هاي تفريخ براي عرضه بچه ماهي نورس به منظور پرورش متراكم اصلاح شده است.پايه واساس روش پرورش كپور در مورد لاي ماهي نيز به كار مي رود .اما برخي اختلاف هاي اساسي در اين گونه ها وجود دارند كه بايستي مشخص گردند.
جنسيت با مشاهده باله شكمي ماهي تعيين مي شود.حاشيه باله هاي ماده نازك و راست مي باشد درحاليكه باله هاي شكمي نر ها بزرگ ضخيم و انحنا دار مي باشند (باله نرها به دليل پوشش كامل منفذ تناسلي به اندازه كافي بزرگ مي باشند ).شكم گرد و بزرگ مولدين نشانگر آمادگي خوب آنها ست .
آماده سازي براي تكثير را مي توان بعد از تعيين جنسيت در استخر هاي كوچك يا استخر هاي بزرگ به همراه ماهيان علفخوار انجام داد .هرچند تخم ريزي طبيعي در استخر هاي عميق رايج نيست اما براي سلامتي جنس هاي نر و ماده بايد در ماه آوريل (فروردين)آنها را جدا سازي نمود نگهداری توام لاي ماهي با كپور ماده براي تكثير صحيح نيست زيرا ممكن است موجب توقف رشد تخم آنها شود .لاي ماهي در مقايسه با كپور براي تخم ريزي به آب گرمتري نياز داشته و تخم ريزي آنها نيز دير تر صورت مي گيرد معمولا فصل تخمريزي از اواسط ژوئن (خرداد )تا اواسط جولاي (تير )به طول مي انجامد .
براي برنامه ريزي نگهداري يك گروه متشكل از 30-20قطعه ماده و همين تعدادئ قطعه ماهي نردر تفريگاه توصيه مي گردد .تزريق هورموني يكبار و با استفاده از غده هيپوفيز انجام مي شوداين هورمون در داخل شكم ماهي (در قاعده باله سينه اي )تزريق مي گردد.نر و ماده لاي ماهي به يك
اندازه هورمون در يافت مي كنند و براي ماهي بزرگتر هورمون بيشتري تزريق مي گردد.
همچنين توصيه مي شود كه براي ايجاد سايه در سطح تانك تخم ريزي صفحه اي شناور در سطح آب قرار داده شود. ماهيان مولد در زير اين سايه تخم ريزي نموده و تخم هاي آنها به ان مي چسبد .در يك محيط كاملا آرام 18-16 ساعت پس از تزريق نر و ماده هايي كه با هم نگهداري شده اند شروع به تخم ريزي مي كنند(24 درجه سانتي گراد ).
معمولا در مدت 10 دقيقه عمليات تخم كشي انجام مي شود .رسيدگي تخم ها ي لاي ماهي دوره اي بوده به همين دليل از ماهيان مولد چندين بار تخم كشي مي شود .ماهي ماده يك ساعت پس از اولين تخم ريز ي دوباره بايد تخم كشي گردد.زيرا در طول اين مدت تخم ها رسيده شده اند.
تخم هاي چند لاي ماهي بر خلاف كپور و ماهيان علفخوار (كه جداگانه جمع آوري مي شوند )در داخل يك ظرف ريخته مي شود زيرا كه در ابتداي امر حجم تخم ها بسيار كم مي باشد .ماهيان نر علي رغم تزريق هيپوفيز مقدار اسپرم كمتري توليد مي كنند به همين دليل نر ها را كاملا خشك نموده وبا فشار اسپرم آنها را برروي تخم هاي داخل ظرف مي ريزند .اگر بر اثر فشار دادن نر ها اسپرم كافي بدست نيايد يك يا دو لاي ماهي نر را كشته و بيضه آنها را در داخل يك توري ريز چشمه فشار مي دهند .معمولا دو يا سه قطره اسپرم براي 100 ميلي ليتر تخم كافي است و عمل لقاح به وسيله محلول لقاح نمك /اوره انجام مي گيرد (يك ليتر آب محتوي 4گرم نمك باضافه 3گرم اوره ) .
تخم هاي لاي ماهي نسبت به كپور چسبندگي كمتري برخوردار هستند بنابراين اضافه كردن تانن به تخم ها ضروري نمي باشد .تخمهاي انتقال يافته به شيشه ها ممكن است تا اندازه اي در اثر تماس با آب تازه چسبنده شوند بخصوص اگر تورم و افزايش حجم تخم ها كامل نباشد .بنابراين دوره آبكشي تخمها نيز كوتاه شود .
تخمها به دليل چسبندگي به ديواره شيشه ها بايد به طور متناوب و با دقت بهم زده شده تا از چسبندگي آنها جلوگيري گردد.اين كار در 20-10 ساعت اوليه انكوباسيون امري ضروري مي باشد .توصيه مي شود كه براي ضد عفوني تخمها از قارچ كش سبز ملاشيت استفاده شود بخصوص هنگاميكه درصد لقاح تخم لاي ماهي كمتر از 70%مي باشد .
دربين ماهيان پرورشي بچه ماهي نورس لاي ماهي و سوف از همه كوچكتر ند .بنابراين در هنگام استفاده از تور با چشمه هاي مناسب براي نگهداري بچه نورس در شيشه هاي زوگ بزرگ بايستي دقت نمود .مرحله تغذيه نكردن لاي ماهي 5-4 روز در حرارت 23 درجه سانتي گراد است كه در مقايسه با كپورو ماهيان علفخوار بسيار طولاني تر مي باشد .تاخير در ذخيره سازي بچه ماهي نورس تغذيه كننده تا وقتيكه تمام آنها اقدام به شناي فعال كنند امري لازم است در غير اين صورت نرخ باز ماندگي آنها بسيار پايين خواهد بود.
پرورش بچه ماهي نورس لاي ماهي شبيه كپور مي باشد. اما به دليل اندازه كوچك آنها تراكم بسيار حائز اهميت است .تجربه نشان داده است كه رشد بچه ماهي نورس لاي ماهي كم بوده و نياز به پروتئين حيواني بيشتري درغذاي مكمل خود دارند (آرد گوشت يا ماهي ).
مادامي كه اطمينان از وجود بچه ماهيان خوب و قوي در هنگام برداشت و صيد وجود نداشته باشد مرحله آنها بايستي ادامه يابد .ممكن است در هنگام برداشت تعدادي ازبچه ماهيان در بستر لجني فرو روند يا بسياري از آنها در داخل چاله ها و جاي پاها باقي بمانند .بنابراين لازم است كه سطح آب به آرامي كاهش يابد .همچنين در پايان عمليات صيد ممكن است بچه ماهي نورس به همراه آب خروجي از استخر خارج شوند كه اين وضعيت نشانه مرحله بسيار بحراني اتمام كار است .اگر قبل از صيد تعداد زيادي حشره گوشتخوار مانند نوتونكتا در استخر وجود داشته باشد يك روز قبل از صيد به وسيله حشره كش سمپاشي گردند.
*منابع
Ø ماهي شناسي (2)سيستماتيك دكتر مسعود ستاري
Ø ماهيان آب شيرين دكتر غلامحسين وثوقي ومهندس بهزاد مستجير
Ø دستورالعمل اجرايي تكثير مصنوعي و پرورش ماهي هاي گرم آبي مهندس فريد پاك
Ø پرورش ماهي كپور وساير ماهيان پرورشي تاليف:لازلوهوروات ترجمه:كريم مهدي نژاد
Ø اطلس ماهيان جنوب درياي خزر
www.fishbase.org
اين وب متعلق به دانشجويان مهندسي شيلات-فرآوري دانشگاه دريا نوردي وعلوم دريايي چابهار بوده ولی در حال حاضر بچه ها دانشجوی ارشد تربیت مدرس و دانشگاه تهران می باشند.هدف از راه اندازي اين وب در درجه اول تبادل اطلاعات و افزايش سطح علمي رشته جدید فرآوری آبزیان در کشور مي باشد . از ديگر اهداف اين وبلاگ ارائه جديدترين فعاليت ها و تحقيقات ما (دانشجويان فرآوري )است.از شما براي رسيدن به اين اهداف دعوت به همكاري مي شود.